Z  życia wzięte

Kacper trafił do psychoterapeuty, ponieważ mama nie radziła sobie z trudnym zachowaniem nastolatka. Chłopiec uczęszczał do pierwszej klasy gimnazjum w Warszawie. Nauczyciele oraz pedagog szkolny zgłaszali wiele skarg na zachowanie chłopca. Kacper prezentował objawy agresji, buntował się i z trudem podporządkowywał zasadom panującym w klasie. Prowokowany przez rówieśników często wchodził z nimi w bójki. Mama chłopca podkreślała, że problemem było niedocieranie chłopca do szkoły, spóźnianie na pierwsze lekcje.  Kacper potrafił rano zalegać w łóżku i upierać się przy zostaniu w domu. Kacper mimo wysokich zdolności intelektualnych, osiągał niskie wyniki w nauce. Prawie nie uczył się. Wolny czas najczęściej spędzał przed komputerem. Mama Kacpra podkreślała, że nie potrafi dogadać się z synem. Wspólne rozmowy często kończyły się kłótniami. Miała już dość tej ciągłej wojny. Czuła wychowawczą porażkę. Kacper był jedynakiem, którego wychowywała samotnie. Mama chłopca zgłosiła się do psychologa, bo jak sama mówiła, miała już dość zbuntowanego, niegrzecznego syna.

Historia życia chłopca, doświadczenia z wczesnego dzieciństwa (rozwód rodziców, odejście ojca) oraz objawy, które prezentował w zachowaniu pozwoliły postawić diagnozę depresji. W wywiadzie nastolatek podkreślał, że nikt go nie lubi, że czuje się tym gorszym w klasie, tym z wieczną łatką niegrzecznego. Chłopiec miał przeświadczenie, że jakby się nie starał to i tak nikt tego nie zauważy, więc po co się starać. Zapracowana mama Kacpra nie zawsze miała dla niego czas, a ojciec który odszedł od rodziny nie interesowała się synem. Chłopiec większość wolnego czasu spędzał samotnie. Diagnoza depresji dała matce Kacpra ulgę, zrozumiała przyczynowość nieprawidłowego zachowania chłopca.

Depresyjny nastrój (poczucie smutku) w przypadku młodzieży może być niezauważalny. Smutek może maskować drażliwość, impulsywność w  zachowaniu. Z tego powodu najbliższe otoczenia osoby depresyjnej może bardzo długo nie zauważać objawów chorobowych. W większości objawy depresji młodzieży nie różnią się od depresji dorosłych. To, co może ułatwić identyfikację problemu, to wymienione poniżej objawy:

  • zmniejszenie zainteresowań
  • smutek, bezradność,
  • zahamowanie psychoruchowe,
  • społeczna izolacja,
  • zainteresowanie tematem śmierci,
  • niskie poczucie własnej wartości,
  • wrażliwość na krytykę i odrzucenie,
  • alkohol, używki,
  • uzależnienie od Internetu,
  • drażliwość, agresja, wściekłość, chęć dołożenia innym,
  • niespecyficzne skargi somatyczne (ból brzucha, głowy, mięśni),
  • unikanie szkoły, gorsze oceny, problemy z koncentracją i uwagą,
  • myśli samobójcze,
  • unikanie wysiłku, znudzenie,
  • zachowania ryzykowne,
  • alghedonia (utrata zdolności odczuwania przyjemności), utrata zainteresowań zabawą z przyjaciółmi,
  • zmiany w odżywianiu i zmiana masy ciała,
  • zaburzenia snu: bezsenność lub nadmierna senność,
  • samouszkodzenia.

Należy nadmienić, że zjawiskiem dość powszechnym jest współwystępowanie z depresją innych zaburzeń psychicznych. Badania pokazują, że u ok. 40-70 % depresyjnych nastolatków pojawia się jeszcze jedno co najmniej zaburzenie. Mogą to być zaburzenia opozycyjno- buntownicze, zaburzenia lękowe, zaburzenia zachowania, ADHD, zaburzenia odżywiania, nadużywanie substancji psychoaktywnych.

Przyczyny depresji

Sama natura oraz mechanizmy powstawania depresji są bardzo złożone. Przyjmuje się, że depresję wywołuje współdziałanie czynników biologicznych, psychologicznych i środowiskowych.

Możemy dokonać podziału na czynniki predysponujące oraz wyzwalające depresję. Do czynników predysponujących zalicza się czynniki osobiste. Wśród nich należy wymienić:

  • podatność genetyczną, kiedy depresja jest zaburzeniem występującym w rodzinie,
  • właściwości psychologiczne, do których zaliczyć możemy brak umiejętności rozwiązywania problemów, podatność na krytykę.
  • właściwości środowiskowe– czyli niepewny typ więzi emocjonalnych z rodzicami, dezorganizacja życia rodzinnego, mało wzmocnień pozytywnych (nagród), przy dużej ilości wzmocnień negatywnych (kar), przemoc, separacja od rodziców (rozwód),  utrata rodzica (śmierć).

Czynniki wyzwalające to aktualnie występujące krytyczne wydarzenia w życiu. Dla nastolatka trudne sytuacje mogą dotyczyć problemów szkolnych, problemów z rówieśnikami, odrzucenia przez znajomych, zawodów miłosnych. Nastolatki sporą część swojego wolnego czasu przeznaczają na komunikację w internecie za pomocą portali społecznościowych. Wrzucanie zdjęć, czasami tych obnażających intymność, zawstydzających młodego człowieka uruchamia lawinę  negatywnych komentarzy. Szybki, nieograniczony przekaz internetowy  powoduje, że osoba która jest ośmieszana, komentowana może w jednej sekundzie stać się ofiarą, która nie ma możliwości zawalczenia o siebie. W takiej sytuacji łatwo się załamać, popaść w depresję lub targnąć się na swoje życie.

Leczenie

W leczeniu depresji stosuje się farmakoterapię (sięga się po nią w sytuacji zagrożenia życia) oraz psychoterapię indywidualną, rodzinną albo grupową. Coraz większe uznanie wśród specjalistów, ze względu na skuteczność w leczeniu zyskuje psychoterapia poznawczo- behawioralna. Podejście to opiera się na założeniu, że jedną z przyczyn depresji jest sposób w jaki spostrzegamy świat. Tak więc niskie poczucie własnej wartości, negatywna wizja przyszłości może wywoływać i utrzymywać depresję.

W sytuacji, kiedy podejrzewamy depresję u młodego człowieka warto od razu szukać pomocy specjalistycznej (psychiatra, psycholog, psychoterapeuta). Można założyć, że nastolatek już parę miesięcy mógł cierpieć z powodu choroby, dlatego tak ważna jest szybka interwencja. W depresji istnieje również zagrożenie popełnieniem samobójstwa.

Literatura:

1/ Terapia dzieci i młodzieży. Procedury poznawczo- behawioralne. (red). Kendall, P, C. WUJ, Kraków, 2010.

3/ Depresja dzieci i młodzieży- podejście poznawczo- behawioralne. Teoria i Terapia. Psychiatria, tom 8, nr 3, 84-90.

 

Psycholog – Psychoterapeuta Centrum probalans  Milena Goncerz

Terapia młodzieży w Centrum probalans Warszawa