Dobra więź podstawą dobrego życia – o stylach przywiązania raz jeszcze
Style przywiązania to wciąż modny i gorący temat, chociaż John Bowlby – amerykański psychiatra i psychoanalityk -swoją teorię więzi sformułował pond 70 lat temu w – latach 50 ubiegłego wieku! Niesłabnące zainteresowanie teorią Bowlby’ego nie dziwi, gdyż miała ona i ma nadal ogromny wpływ, zarówno na rozwój współczesnych nurtów psychoterapeutycznych, (w tym psychoterapii dzieci i młodzieży) jak i na sam proces psychoterapii. Niezależnie od podejścia terapeutycznego odniesienia do dzieciństwa i relacji z osobami ważnymi, głównie matką należą do korowych zagadnień procesu terapeutycznego. Teoria Bowlb’ego koncentruje się na niezwykle ważnym zjawisku jakim jest wpływ więzi, szczególnie tej wczesnodziecięcej, na tworzenie się osobowości i schematów funkcjonowania człowieka. Zaburzona więź ma ogromnie negatywny wpływ na budowanie i utrzymywanie relacji w życiu dorosłym, na radzenie sobie ze stresem i emocjami, na poczucie wartości i szacunek do samego siebie.
Parę słów o teorii więzi
Bowlby przekonuje, że najistotniejszym czynnikiem prawidłowego kształtowania się ludzkiej psychiki jest dobra, bezpieczna i stała relacja z opiekunami w najbardziej sensytywnym okresie życia – w dzieciństwie. Jeżeli matka, ojciec znikają z życia dziecka, lub poświęcają mu za mało czasu, uwagi i bliskości niezbędnej do prawidłowego rozwoju emocjonalnego to skutkuje zaburzeniami psychicznymi w dorosłości. Zaburzenia te rzutują przede wszystkim na sferę bliskich relacji z innymi ale i ze sobą samym.
Style więzi to pozaświadome przekonania (powstające na b wczesnym etapie życia) danej osoby o tym, jak wyglądają relacje, szczególnie te bliskie. Ze względu na jakość i ilość bliskości w relacji z dzieckiem rozróżnia się następujące style przywiązania:
-bezpieczny – matka/opiekunka jest wrażliwa na potrzeby dziecka, cierpliwa i opiekuńcza. Tworzy z dzieckiem bezpieczną więź, która sprawia, ze maluch reaguje ze spokojem i ufnością na sytuacje gdy znika mu ona z widoku. Jeżeli pojawia się lęk lub smutek to maluch szybko się uspokaja i powraca do dobrostanu ukojony bliskością matki. W dorosłości człowiek z bezpiecznym stylem przywiązania potrafi zbudować trwałą relację opartą na stabilności i zaufaniu, adekwatnie wyraża emocje, ma odpowiednie zasoby do radzenia sobie ze stresem.
–unikowy – matka jawnie odrzuca dziecko, jest nieczuła na jego potrzeby, a czasem karze za próby szukania kontaktu. To zachowanie matki tworzy w dziecku postawę pozornej obojętności – cierpi ono, ale nie okazuje tego tłumiąc uczucia w sobie. Problemy z okazywaniem emocji rzutują na związki w życiu dorosłym: związki osób unikowych są często krótkotrwałe, osobie unikowej brakuje wzorca bliskości – bliskość jest obca, a czasem nawet przerażająca. Osoba unikowa w relacji tworzy dystans, ma problem z rozmową o emocjach. Ciężko wziąć jej odpowiedzialność za rozpad relacji obarczając winą partnera. Dzieci unikowych opiekunów często rozwijają zaburzenie osobowości np. narcystyczne.
-ambiwalentny– matka jest nieprzewidywalna, nie stanowi bezpiecznego obiektu, choć komunikaty odrzucające dziecko nie są tak jawne jak w przypadku matki unikowej. Matka ambiwalentna swoją postawą blokuje w dziecku naturalną potrzebę autonomii – niepewne stałości matki boi się jej utraty. Sposobem na lęk przed stratą jest kontrola, która uniemożliwia naturalną potrzebę oddalania w celu eksploracji otoczenia. Dorośli z lękowo-ambiwalentnym stylem przywiązania są notorycznie niepewni czy są kochani przez partnera. Bywają zazdrośni, wpadają w furię lub dojmujący smutek gdy obiekt uczuć znika im z widoku. Doświadczają lęku przed rozłąką i dyskomfortu związanego ze zbyt długą samotnością. Są lękliwi, znerwicowani, niepewni siebie, zazdrośni.
-zdezorganizowany – matka/opiekunka jest identyfikowana przez dziecko zarówno jako „bezpieczna przystań” jak i zagrożenie. Sprzeczne sygnały wysyłane ze strony opiekuna sprawiają, ze dziecko szuka z nim bliskości, a jednocześnie unika jej. Rodzic taki może być przerażający (często przemocowy), przerażony (obezwładniony panicznym lękiem) jak i całościowo zdezorganizowany. Dziecko potrzebuje do prawidłowego rozwoju emocjonalnego bezpieczeństwa, a od zdezorganizowanej matki jej nie otrzyma. W dorosłości człowiek ze zdezorganizowanym stylem przywiązania jest głęboko rozdarty między ogromną potrzebą miłości a paniczną ucieczką przed zranieniem. Ten wewnętrzny rollecoaster uniemożliwia stworzenie trwałej relacji zarówno romantycznej jak i przyjacielskiej. Osoby z zaburzeniem osobowości typu borderline, narcystycznym lub dysocjalnym często reprezentują ten styl przywiązania.
Bezpieczeństwo to podstawa
Stała, bezpieczna relacja z matką/opiekunką jest podstawą do stworzenia zdrowej osobowości. Gwarantem tego jest bezpieczny styl więzi. Natomiast matka unikająca kontaktu z dzieckiem, karząca i krytyczna, lękowa, znerwicowana, przemocowa lub kompletnie nieprzewidywalna będąca w emocjonalnym chaosie nie daje dziecku niezbędnych fundamentów do wykształcenia prawidłowej struktury osobowościowej
Warto poznać swój styl przywiązania. Praca nad sobą, psychoterapia, warsztaty umiejętności społecznych mogą wpływać na ukształtowany w dzieciństwie, dysfunkcyjny typ przywiązania. Ma to kolosalne znaczenie w kontekście pełnionych ról społecznych w relacji romantycznej, rodzinie, pracy.
Psycholog – Psychoterapeutka Agnieszka Szafrańska – Romanów
Zespół psychologów – psychoterapeutów w Centrum probalans Warszawa & online.