Czym jest wypalenie zawodowe?

Wypalenie zawodowe opisane przez Christinę Maslach to zespół depersonalizacji, wyczerpania emocjonalnego i zaniżonego poczucia dokonań osobistych, często występujący u osób pracujących z innymi osobami w pewnym określonym schemacie. Mamy zatem 3 składowe:

  • Wyczerpanie emocjonalne (emotional exhaustion), które objawia się poczuciem zniechęcenia do pracy, utratą energii, obniżoną aktywnością, drażliwością, stałym napięciem. Mogą pojawić się objawy somatyczne jak: bóle głowy, bezsenność, częste infekcje, bóle pleców.

  • Depersonalizacja (depersonalization), objawia się zdystansowaniem i obojętnością w stosunku do klientów czy współpracowników dla których realizowane są zadania. Osoba w depersonalizacji odnosi się do klienta czy współpracowników w sposób formalny, nierzadko cyniczny, powodów swoich niepowodzeń szuka po stronie innych osób.

  • Obniżone zadowolenie z osiągnięć zawodowych (reduced personal accomplishment) charakteryzuje się spadkiem poczucia kompetencji i efektywności w pracy. Pracownik, który doświadcza ciągłego poczucia wyczerpania przy jednoczesnym braku wsparcia ze strony otoczenia, może zbudować w sobie przekonanie o swojej nieprzydatności w pracy. Każdy dzień w którym będzie musiał zmierzyć się z nowymi wyzwaniami, będzie rodził duży lęk.

Dobry psychiatra Warszawa

Kogo dotyka wypalenie zawodowe i jakie są jego źródła?

Maslach wskazuje, że wypalenie zawodowe dotyczy zawodów związanych z pomaganiem i pewnego rodzaju służbą: pielęgniarek, lekarzy, nauczycieli, pracowników pomocy społecznej.

Praca w dużych organizacjach z branż usługowych, pokazała mi, że relacje gdzie jest „ten który daje i ten, który bierze” istnieją nie tylko w powyższych zawodach związanych stricte z pomaganiem. Większość stanowisk polega na realizowaniu usług dla kogoś – czy to klienta zewnętrznego czy wewnętrznego. Także tutaj – w korporacji istnieje możliwość pojawienia się problemu wypalenia zawodowego: wśród managerów, handlowców, osób świadczących jakiekolwiek usługi. Coraz więcej firm, od początku pojawienia się pandemii covid-19, zwraca szczególną uwagę na temat odporności psychicznej i decyduje się na zaoferowanie swoim pracownikom pomocy psychologicznej – najczęściej w formule psychoterapii online.

Przyczyn wypalenia szukać można w 2 różnych obszarach:

  • cechy indywidualne,

  • czynniki organizacyjno – strukturalne.

Osoby narażone na wypalenie zawodowe charakteryzuje m.in.:

  • Nieracjonalne przekonanie o roli zawodowej – poczucie misji.

  • Niska samoocena – powątpiewanie w swoje kompetencje.

  • Perfekcjonizm i myślenie dychotomiczne: „Jeśli mam coś robić, to na 100%. Albo coś robię dobrze i z pełnym zaangażowaniem albo w ogóle.”

  • Wysoka reaktywność emocjonalna – silne reagowanie na bodźce, przejawiająca się m.in. impulsywnością.

  • Poczucie zewnętrznej kontroli: „To nie ode mnie zależy.”

Osoby, które inwestują energię głównie w pracę, która to staje się głównym lub nawet jedynym źródłem poczucia sensu i satysfakcji, osoby, które dodatkowo stawiają sobie wysokie wymagania, błąd traktują jako porażkę a nie okazję do rozwoju i naturalny element aktywności zawodowej, oraz takie, które nie dostrzegają jak wiele od nich zależy, mogą doświadczyć wypalenia zawodowego. Zgubne często jest także poczucie misji – głębokie przekonanie o swojej niezastępowalności, o tym, że praca wymaga szczególnych wyrzeczeń.

Drugi obszar źródeł wypalenia: czynniki organizacyjno – strukturalne, odnosi się do przeciążenia nadmiarem obowiązków, a także obecnością konfliktów interpersonalnych. Organizacja, w której istnieje: rywalizacja, brak zaufania do pracowników, ograniczony rozwój zawodowy, kwestionowanie kompetencji, blokowanie aktywności twórczej, czy inne działania wpływające na poczucie skuteczności pracowników, sprzyja rozwinięciu się wypalenia zawodowego wśród swoich pracowników.

Dobry psycholog w Warszawie

Jak przeciwdziałać wypaleniu zawodowemu?

  • Zadbaj o balans między życiem zawodowym i osobistym – zbuduj poza pracą kilka różnych sfer w swoim życiu, które będą źródłem satysfakcji: rodzina, przyjaciele, pasje.
  • Odpuść przekonanie, że wszystko co robisz, ma być idealne.

  • Pamiętaj, że niepowodzenia są nieuchronne, jeśli chcesz działać, rozwijać i podejmować nowe wyzwania.

  • Zrezygnuj z myślenia: „wszystko albo nic”. Jeśli w jakichś sytuacjach odpuszczasz aby zadbać o swój komfort, to nie znaczy, że jesteś niezaangażowanym pracownikiem.

  • Bądź uważny na swoje emocje w pracy, podziel się nimi z kimś bliskim.

  • Porzuć myślenie, że jesteś w pracy niezastępowalny a „zmniejszenie obrotów” doprowadzi do katastrofy. Jeśli trudno Ci w to uwierzyć, zrób eksperyment i sprawdź czy rzeczywiście konsekwencje są takie jakich się spodziewałeś.

  • Spróbuj poszukać obszarów na które masz wpływ. Może okazać się, że więcej od Ciebie zależy niż Ci się wydaje.

To nie ode mnie zależy, to z tą organizacją jest coś nie tak” – jeśli przychodzi Ci do głowy taka myśl, zastanów się w jaki sposób stawiasz granice i czy w ogóle je stawiasz. Czy kiedykolwiek odmówiłeś przełożonemu przyjęcia kolejnego zadania, powołując się na rozsądne argumenty np. swoje na obecne obłożenie pracą? Czy poprosiłeś szefa o narzędzia (sprzęt, szkolenia), jeśli ich brak Ci doskwiera? Czy kiedykolwiek zwróciłeś się do szefa lub kolegów o wsparcie?

Jak psycholog, psychoterapeuta może pomów radzić sobie z wypaleniem zawodowym?

Jeśli wprowadzenie powyższych wskazówek okazuje się problematyczne, być może warto przyjrzeć się razem z psychologiem, co utrudnia ich wdrożenie.

Psychoterapia pozwoli zmienić przekonania, które stoją m.in. za: brakiem stawiania granic, potrzebą nadwyrężania swoich możliwości, perfekcjonizmem etc.

Skuteczny Psycholog w Warszawie - Centrum Probalans

Martyna Więckowska jest psychologiem, psychoterapeutką behawioralno – poznawczą oraz doradcą zawodowym tworzącą zespół specjalistów w Centrum probalans. Zajmuje się pomocą psychologiczną oraz psychoterapią. W szczególności wspiera osoby doświadczające wypalenia zawodowego czy stresu w pracy.