Narcyzm (ang. Narcissistic Personality Disorder-NPD) – to zaburzenie osobowości objawiające się m.in:

-wyolbrzymioną samooceną

-poczuciem wyższości i uprzywilejowania

-problemami z empatią

-potrzebą uwagi, podziwu i atencji

-przekonaniem o własnej wyjątkowości

-posiadaniem nieuzasadnionych oczekiwań

-brakiem tolerancji i zrozumienia wobec innych

 

Osobowość narcystyczna występuje u od 1% do 2% populacji, według badań częściej dotyka mężczyzn.

Diagnozuje się jedynie osoby dorosłe, ponieważ w trakcie rozwoju dzieci i nastolatków, poszczególne zachowania mogą być częścią prawidłowego procesu.

psychoterapia Warszawa, Centrum Probalans

 

Podstawowym problemem przy NPD jest niskie poczucie własnej wartości, które osoba chora maskuje całkowicie odwrotnym zachowaniem. Nawiązując do naszego wcześniejszego artykułu o stylach przywiązania, w tym przypadku również możemy określić, w jaki sposób osoba cierpiąca na to zaburzenie osobowości była przywiązana w dzieciństwie. Jest to styl unikający, o którym więcej można przeczytać w artykule https://centrum-probalans.pl/poznaj-swoj-styl-przywiazania-i-dowiedz-sie-kiedy-warto-zglosic-sie-na-psychoterapie/

 

Narcyzowi towarzyszy silne poczucie wyższości, odczuwa i okazuje emocje na bardzo płytkim poziomie. Relacje międzyludzkie, które tworzy są chaotyczne, niestabilne, przepełnione zazdrością i nadmierną potrzebą kontroli. W centrum zainteresowań osoby cierpiącej na NPD jest ona sama, często widzi wszystko zero-jedynkowo, nie dopuszcza do siebie innych, logicznych rozwiązań.

 

Jakie są przyczyny narcyzmu?

Nie do końca znane są bezpośrednie źródła tego problemu, natomiast z badań wynika, że duże znaczenie mają prawdopodobnie:

– geny, na co wskazują liczne badania przeprowadzone na bliźniętach

-środowisko w jakim człowiek zostaje wychowany- szczególnie, kiedy rodzice uważają dziecko za „pępek świata”, spełniają wszystkie jego zachcianki lub przeciwnie, kiedy rodzice są nadmiernie restrykcyjni i kontrolujący.

-w ostatnich czasach kluczową rolę odgrywają także media społecznościowe, w których ludzie mają nieograniczoną możliwość autopromocji i ukazania siebie z jak najlepszej strony

psychoterapia Warszawa, psycholog i psychiatra

Rodzaje narcystycznej przemocy- przykłady

Osoby cierpiące na NPD często cechują się używaniem przemocy psychicznej wobec innych, są to m.in:

Gaslighting- gaszenie

To „wysublimowana” forma przemocy psychicznej polegająca na świadomym manipulowaniu faktami, zaprzeczaniu, kłamaniu i przekonywaniu ofiary do postrzegania rzeczywistości w sposób zgodny z własną wizją. Osoba doświadczająca gaslightingu traci zaufanie do samej siebie, umiejętności rzeczywistej oceny sytuacji, zaczyna wierzyć w ciągłe podważanie jej odczuć i spostrzeżeń.

Więcej informacji na temat Gaslightingu oraz sposobów radzenia sobie z tą formą przemocy, można znaleźć w poniższym artykule:

https://centrum-probalans.pl/gaslighting-przemoc-w-bialych-rekawiczkach/

Cisza jako kara

Karanie ciszą to kolejna forma przemocy psychicznej, powszechnie stosowana przez osoby z narcystycznym zaburzeniem osobowości.

Forma ta polega na tym, że kiedy narcyz jest obrażony jego odpowiedzią jest milczenie i ignorowanie ofiary, nawet w przypadku zainicjowania przez nią interakcji. Zachowanie to często nie ma żadnych podstaw, ofiara nie zrobiła nic złego, a mimo to sama musi znaleźć odpowiedź „co złego zrobił/a, dlaczego dana osoba tak się zachowuje?” Ofiara czuje się pominięta, jej emocje i zdanie nie mają w tym momencie żadnego znaczenia, to narcyz wyznacza, kiedy ofiara może się odezwać, dzieje się to zazwyczaj, kiedy ofiara okaże skruchę i przeprosi oprawcę. To jedna z ulubionych metod przemocy narcyza, ponieważ sprawia, że jest on jest w centrum uwagi.

Projekcja

W psychologii projekcja to jeden z mechanizmów obronnych, który polega na przypisywaniu własnych uczuć, zachowań i poglądów, zazwyczaj negatywnych innym osobom.

Narcyz nie radzi sobie z własnymi uczuciami i emocjami, często rzucając w twoją stronę oskarżenia i wnioski, tak naprawdę opisuje samego siebie. Osoba cierpiąca na narcystyczne zaburzenie osobowości nie jest w stanie przyznać się przed samą sobą do błędu i powiedzieć na głos, że wcale nie jest doskonała, dlatego wszystkie, własne niekorzystne przerzuca na swoją ofiarę.

Hoovering- „wciąganie”  

Jest zjawiskiem występującym w relacjach z osobą cierpiącą na NPD. To świadome działanie mające na celu odzyskanie byłego partnera (kiedy ten znalazł wcześniej siły, aby „wyrwać się” z toksycznego, wyniszczającego związku). Polega na:

– „zasypywaniu” komplementami, wiadomościami i prezentami

– prowokowaniem ciągłych rozmów

– obietnicami odnośnie zmiany zachowania

– wmawianiem drugiej stronie, że związek tak naprawdę nigdy się nie zakończył

– przeprosinach i oświadczeniach o potrzebie posiadania byłego partnera w swoim życiu

psychoterapia w Warszawie, Centrum Probalans

Kto i w jaki sposób diagnozuje narcystyczne zaburzenie osobowości?

Diagnozą narcyzmu zajmuje się psycholog lub psychiatra. Specjalista robi to biorąc pod uwagę wszystkie kryteria diagnostyczne zaburzeń osobowości DSM-5, poprzez szczegółowy wywiad, obserwację pacjenta lub testy.

Jak sobie radzić?

Pomocne mogą okazać się wszelkie działania pozwalające spojrzeć na własne zachowanie z innej perspektywy, przede wszystkim odpowiednio dobrana psychoterapia w specjalistycznym gabinecie takim jak Centrum probalans, gdzie pacjent pozna różne ćwiczenia np. na budowę empatii oraz nauczy się określać i kontrolować własne emocje. Psychoterapia narcystycznego zaburzenia osobowości  jest uzależniona w ogromnej mierze  od motywacji pacjenta, a ta w przypadku narcyza jest bardzo chwiejna. Jeżeli uda się narcyzowi zaufać psychoterapeucie i zbudować więź psychoterapeutyczną  jest szansa na przepracowanie problemów.

Autorka: Agnieszka Brzostowska